محمد حسين مختارى مازندرانى
95
فرهنگ اصطلاحات اصولى ( فارسى )
تخيير شرعى منظور از تخيير شرعى آن است كه به واسطهء دليلى خاص ثابت است و يا به تعبير ديگر تخيير شرعى آن است كه خطاب شارع متوجه آن است . نظير خصال كفّاره كه عبارت است از آزاد كردن بنده ، دو ماه روزه گرفتن ، شصت فقير را سير كردن كه تخيير بين اينها از نوع تخيير شرعى است . تخيير عقلى تخيير عقلى در موارد زير كاربرد دارد : 1 - تخيير عقلى كه در مورد تزاحم ثابت است و هيچگونه مرجّحى نيز در بين نيست . براى مثال اگر در دليلى امر به انقاذ غريق شده باشد و ليكن مكلّف به هنگام مواجه شدن با دو غريق تنها به نجات يكى از آن دو قادر است . در اين صورت در وقت تساوى ملاك ، عقل حكم به تخيير مىكند . 2 - تخيير عقلى در موردى كه وجوب به طبيعت ذات افراد تعلّق گرفته باشد . در اينصورت عقل بين افراد آن حكم به تخيير مىكند . براى مثال اگر گفته شود : « بندهاى را آزاد كنيد » در اينجا عقل در تعلق حكم نسبت به افراد رقبه ، حكم به تساوى مىنمايد ، بنابراين هر يك از افراد آن كه آزاد گردد امتثال حاصل شده و امر مولى ساقط مىشود .